مەریەم خان جـار فەلە، جار ئێزدی و جار موسلمان!

631
0
بڵاوکردنەوە:

جار ناڤێ وێ  منجولا شێخ تو کالایە

جار ناڤێ وێ مەریەم میکائیل میکائیل ژ عەشیرەتا هەرکییە

جارژی ناڤێ وێ مریەم محەمەد ئەحمەد بۆتییە!

نووسینی: بێکەس نوری عـەبدال           

مۆزیکژەن و ڤەکۆلەر د بیاڤێ مۆزیکێدا

جارنا ل 1893ێ ژدایک دبیت جارنا 1904ێ

جارنا ل 1949ێ دمریت جار بەرزەدبیت جارنا هەتا سالا 1994ێ هاتییە دهۆک و زارۆک و نەڤییێن وێ هەنە! بەلێ کی دزانیت؟

شەڕێ ئێکێ یێ جیهانی زۆلم و بەرفرەهبوونا ئیمپراتۆرییا ئۆسمانییان فەرمانا قڕکرنا ئەرمەنان و سەرهلدانا گەلێ کورد بۆ ب دەستڤەهینانا مافێن خوە یێن ڕەوا و هەمی ئەو ڕویدانێن نەخۆش بوونە ئەگەر کو مەریەم خان بەر ب باشوورڤە کۆچ بکەت و ببیتە ئەگەرێ کارکرن و حەزکرن ل سەر هونەرێ سترانگۆتنێ!

مەریەم خان ئێکەمین سترانبێژا کوردییا ژنە سترانێن وێ هاتبنە تۆمارکرن ل سەر قەوانان و ب ڕەنگەکێ فەرمی و ستران گۆتبن.

ژنا کورد د بیاڤێ هونەریدا نەخاسمە سترانگۆتن، هەلبژارتنا ڤێ ڕێکێ د جڤاکێن پاشفەمایدا نە ب تنێ ژ بۆ ژنێ، بەلکو ژ بۆ زەلامی ژی یا ب زەحمەت بوو و ب دەهان میناک هەنە، بەلێ ژ بۆ ژنێ د کەڤندا و هەتا ئەڤرۆ ژی د پترییا مالباتێن کورداندا بڕیارەکا سەخت و ب زەحمەتە!

ئەڤرۆ ژی  هەر ئەڤ توخمە پترییا وان سۆپاسدارن، کو مەریەم خان ب لایەکێ بچویک ژی بگەهیتێ، ئەرێ گەلو ئەڤ هەڤدژییا مەزن چییە تاکێ مە د خوەدا هەی؟

بێگۆمان مەریەم خانێ وێرەکی و جەسارەتەکا مەزن هەبوویە د وەلاتەک فیودالیزمی و ئولپەڕێس و هەموو ژنێ وەک مێ و بۆ تێرکرنا شەهوەتێن خوە و وەک نامویس ببینین و شەرەف و کەرامەتا خوە هەمییێ د پێسیڕا ژنێدا ببینن!

ژبەر ڤی ئەگەری و ڕژدبوونا مەریەم خانێ ل سەر گۆتنا سترانان، مەریەم خان ل قامیشلۆ د ژییێ بیست سالییێدا ژ هەڤژینێ خوە جودادبیت، هەڤژینێ وێ ئێک ژ ئەندامێن بنەمالا بەدرخانییان بوو! بەلێ ببوو ڕێگر د ڕێکا هونەرێ وێدا و حەزنەدکر مەریەم ڤی کاری بکەت!

مەریەم خانێ دەست ژ هونەرێ خوە بەرنەدا و هەتا سالا 1928ێ هەتا سالا 1935ێ چەندین قەوانە تۆمارکرن ب سترانێن گەلەری و لاوک و پەستان و ب دەهان کۆمپانیان سپونسەرییا بەرهەمێن وێ دکر. ئێکەمین قەوانە بناڤێ دومامێ تۆمارکر، کو چیرۆکا ڤێ لاوکێ ل سەر جحێلەکێ ئێزدییە حەز ژ دوتماما خوە دکەت و مامێ وی بوویە فەلە وەکو د سترانێدا دبێژیت:

“زەواجا پسمام و دوتماما عەدەتە، بەلێ یا من و لاوێ من قوبحەتە”

مەریەم خانێ ل سالا 1935ێ ب فەرمی ل پشکا کوردی ل ئێزگێ بەغدا کاردکر، ئەڤ ڕادیۆیا ب فەرمانا ئینگلیزان هاتییە دامەزراندن! و نێزیکاهی 200 سترانان د وە دەمیدا  تۆمارکرینە.

هەتا سالا 1944ێ چ سترانبێژێن فەرمی یێن کورد نەبوون، پاشی ب سەرپەرشتییا لیژنە و ماموستایێن هونەری چەندین سترانبێژ هاتنە هەلبژارتن، پشتی تێست پێ هاتییەکرن مەریەم خان ژی ئێک ژ ئەوان بوو و چەندین هونەرمەندێن دیتر وەک: سەید ئاغایێ جزیری و ڕەسوول گەردی و ئەلماس خان، حەسەن جزیری…هتد. دەرباڕەی ڤێ مژارێ چەندین جاران ئەلماس خان و محەمەد عارفێ جزیری و نەسرین شێروان ئاخڤتینە.

مەریەم خان باش ناڤدار دبیت، چیرۆکەک هەیە دبێژن لاوەک عاشقی مەریەمخانێ دبیت و گەلەکێ زەنگین و ب هەیبەتە، ئێدی دبێژیتە مەریەم خانێ سترانان نەبێژە و دێ زەواجا خوە کەین و ئەز دێ ناسناما وەغەرکرنا تە دەرئێخم، کو مەریەم خانێ وەغەرکرییە و ئێدی د ناڤ خەلکیدا ببیتە ڕاستی، ل ئەڤێرێ ژی ڕێ ل هونەرێ مەریەم خانێ هاتییەگرتن کو ژن د ئەڤی بیاڤیدا هەردەم یا بێ دەستهەلاتبوویە! ئەو سیناریۆیە هاتە بجههینان و ژبەر ڤێ چەندێ بێ ڕێ و ڕەسم و بێی کەس گۆڕێ وێ بزانیت دبێژن یا هاتییە ڤەشارتن ل گۆڕستانەکا بەغدایێ!

یا سەیر ئەوە لدویڤ گۆتنا گەلەک کەسان دبێژن هەتا سالا 1994ێ ژی هاتییە دهۆک و د ژیانێدا بوو زارۆک و نڤییێن وێ نوکە د ژیانێدا ماینە، بەلێ ئەو ژی نزانن کو مەریەم خانا دەنگبێژ دایکا وانە! لێ دیسان ژی هەر تشت بەرزەیە و ڕۆهن نینە!

بڵاوکردنەوە: